Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ ὁ Βίος
Τῇ 4η ἡμέρᾳ
τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου
μνήμη τοῦ Ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν
Ἰωάννου Πρεσβυτέρου
τοῦ Δαμασκηνοῦ.
Ἰωάννης
ὁ Ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν
ὁ ἐπιλεγόμενος Δαμασκηνὸς
ἦτο κατὰ τὸν καιρὸν
τοῦ βασιλέως Λέοντος Γ’ τοῦ Ἰσαύρου,
τοῦ βασιλεύσαντος
κατὰ τὰ ἔτη 717-741,
ἔφθασε δὲ
καὶ ἕως τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ
Κωνσταντίνου τοῦ Κοπρωνύμου,
τοῦ ἐν ἔτει 741 βασιλεύσαντος.
Ἀπεκλήθη δὲ ὁ Ἅγιος
Δαμασκηνὸς
ἐκ τοῦ ὀνόματος
τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ πατρίδος
Δαμασκοῦ πόλεως τῆς Συρίας
εἰς τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη
καὶ ἀνετράφη.
Ἦτο δὲ τότε
ἡ μεγαλόπολις Δαμασκὸς
ὑπεξούσιος εἰς τοὺς Ἀγαρηνούς,
ὅλοι δὲ οἱ κάτοικοι αὐτῆς
ἦσαν ἀλλόπιστοι,
ὀπαδοὶ τῆς πλάνης
τοῦ ἀντιχρίστου Μωάμεθ,
μόνον ἓν ἀνδρόγυνον
ἐνάρετον καὶ χαριτωμένον
ἐλάτρευε τὸν ἀληθῆ Θεὸν
καὶ ἐφύλαττεν ἀκριβῶς
τὴν εὐσέβειαν,
οἱ γεννήτορες
τοῦ θαυμασίου Ἰωάννου,
οἵτινες μόνοι ἵσταντο
ὡς ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν
ὡς ρόδα εὐώδη
καὶ εὐθαλέστατα,
τηρήσαντες ἕως τέλους,
ἐν μέσῳ τοσούτων ἀσεβῶν
τὴν χριστεπώνυμον κλῆσιν,
ὡς κλῆρον λαμπρὸν
καὶ πλοῦτον ἀναφαίρετον.
Ὅθεν τόσον τοὺς ὕψωσεν
ἡ ἀρετὴ
καὶ τοιουτοτρόπως
τοὺς ἐθαυμάστωσεν,
ὥστε οὗτοι οἱ αἰχμάλωτοι
ἔγιναν,
ὢ τοῦ θαύματος!
κριταὶ καὶ ἡγεμόνες
τῶν κυρίων αὐτῶν.
Καθώς ποτε τοῦτο ἠκολούθησε
καὶ εἰς τὸν Δανιὴλ
καὶ τοὺς Ἁγίους τρεῖς Παῖδας,
οἵτινες ἦσαν
αἰχμάλωτοι τῶν Ἀσσυρίων
καὶ εἰς τὸν Ἰωσήφ,
ὅστις ἦτο
αἰχμάλωτος τῶν Αἰγυπτίων,
τοὺς ὁποίους
διὰ τὴν ἀρετήν των
ἐθαυμάστωσεν ὁ Κύριος·
οὕτω, λέγω,
καὶ τώρα πάλιν
εἰς τὴν Δαμασκόν,
μὲ τὸ νὰ εἶναι
ὁ πατὴρ τοῦ Ἰωάννου ἐνάρετος,
τὸν ἐδόξασεν ὁ Κύριος
καὶ ἦτο πρωτοσύμβουλος τοῦ Ἀμηρᾶ.
Τοῦτον ἐπροτίμησεν
ὁ ἀσεβὴς ἐκεῖνος
νὰ ἔχῃ μύστην καὶ κοινωνὸν
εἰς τὰς βουλάς,
ἂν καὶ ἀλλότριον τῆς θρησκείας του,
διὰ τὸν πλοῦτον αὐτοῦ
καὶ τὴν τοῦ γένους του περιφάνειαν
καὶ τὸν ἔκαμε διοικητὴν
τῶν δημοσίων πραγμάτων,
ὅστις ἐκυβέρνα τὴν χώραν
μὲ δικαιοσύνην
καὶ σοφίαν θαυμάσιον.
Ἦτο δὲ
ὁ εὐλογημένος ἐκεῖνος
πατὴρ τοῦ Ἰωάννου
καὶ κατὰ πολλὰ εὔσπλαγχνος
καὶ ἔδιδεν ἀπὸ τὸν πλοῦτον του
καθ’ ἑκάστην
διὰ νὰ ἐξαγοράζῃ
καὶ νὰ ἀπελευθερώνῃ
τοὺς αἰχμαλώτους
ἀπὸ τοὺς Ἀγαρηνούς,
διότι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐκινδύνευον
καὶ κατὰ τὴν ψυχὴν
καὶ κατὰ τὸ σῶμα.
Ἔπειτα τοὺς ἔδιδε
καὶ τόπον νὰ σπέρνουν,
καὶ νὰ παράγουν
τὰ ζωοτροφίας των
ὅσοι ἤθελον
νὰ ἀπομείνουν
εἰς τὴν Ἰουδαίαν
ἢ τὴν Παλαιστίνην,
εἰς τὰς ὁποίας χώρας
εἶχε πολλὰ χωράφια.
Ὅσοι δὲ πάλιν
δὲν ἤθελον
νὰ μείνωσιν ἐκεῖ,
τοὺς ἔδιδεν ἐγγράφως
τὴν ἀπελευθέρωσίν των
καὶ ἔξοδα διὰ τὸν δρόμον,
νὰ ὑπάγουν
ὅπου ἕκαστος ἐπεθύμει.
Χρήματα δὲ οὐδόλως ἐξώδευεν
εἰς συμπόσια
ἢ εἰς πολύτιμα ἐνδύματα
καὶ ἄλλα μάταια πράγματα,
καθὼς συνηθίζουν οἱ πλούσιοι,
ἀλλὰ τὰ ἔδιδεν
εἰς ὑπηρεσίαν θεάρεστον.
Διὰ τὴν ἀρετήν του δὲ αὐτήν,
τῆς πρὸς τοὺς πένητας συμπαθείας
καὶ φιλαδελφείας,
τοῦ ἐχάρισεν ὁ Θεὸς
παιδίον ἀξιοθαύμαστον,
τὸν Ἰωάννην τοῦτον,
τὸν χαριτώνυμον,
τὸν παγκόσμιον φωστῆρα
τῆς Ἐκκλησίας μας,
τὴν ὁποίαν ἐστόλισε
μὲ τόσα τροπάριά παναρμόνια.
Ἐχάρη λοιπὸν
ὅτι τοῦ ἐχάρισεν ὁ Κύριος
κληρονόμον
καὶ ὅταν τὸ παιδίον
ἦλθεν εἰς ἡλικίαν
δεκτικὴν μαθήσεως
ἀνεζήτει νὰ εὕρῃ μαθηματικὸν
καὶ σοφώτατόν τινα διδάσκαλον,
νὰ διδάξῃ τὸ παιδίον,
τὸ ὁποῖον ἐπεθύμει ὁλοψύχως
νὰ ἀναδείξῃ μέγαν φιλόσοφον.
Ἐπειδὴ δὲ ὁ πόθος του
ἦτο ἀγαθὸς
καὶ θεάρεστος,
ἀπέστειλεν ὁ παντοδύναμος Θεὸς
τὸν ποθούμενον
κατὰ τὴν δίψαν,
τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ ἀείμνηστος,
καὶ ἀκούσατε.
Οἱ βάρβαροι
τῆς πόλεως ἐκείνης
ᾐχμαλώτισαν
πολλοὺς Χριστιανοὺς
ἀπὸ διαφόρους τόπους
καὶ τοὺς ἔφερον ἐκεῖ
εἰς τὴν χώραν των·
καὶ ἄλλους μὲν ἐπώλησαν,
ἄλλους δέ,
ὅσους δὲν ἤθελε κανεὶς
νὰ τοὺς ἀγοράσῃ,
ἤθελον νὰ τοὺς φονεύσουν.
Μεταξὺ τούτων
ἔτυχε κάποτε Μοναχός τις
ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν,
ὡραιότατος κατὰ τὴν ὄψιν,
Κοσμᾶς ὀνομαζόμενος,
σεμνὸς εἰς τὸ σχῆμα,
κόσμιος,
εἰς δὲ τὴν ψυχὴν
κοσμιώτερος.
Καθὼς λοιπὸν οἱ βάρβαροι
ἐπῆραν τοὺς αἰχμαλώτους
καὶ ἐπήγαινον
νὰ τοὺς θανατώσουν,
ἔτυχεν ἐκεῖ πλησίον
ὁ πατὴρ τοῦ Ἰωάννου,
ὅστις ἰδὼν
τὸν τίμιον Κοσμᾶν
σκυθρωπὸν εἰς τὴν ὄψιν
καὶ δάκρυα ρὲοντα,
τὸν ἐπλησίασε
διὰ νὰ τὸν παρηγορήσῃ
καὶ τοῦ λέγει·
«Διατί κλαίεις,
ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ,
τὴν στέρησιν
τοῦ κόσμου τούτου,
τὸν ὁποῖον,
καθὼς βλὲπω
ἐκ τοῦ σχήματός σου,
ἀπηρνήθης
καὶ ἀπενεκρώθης
κατὰ τὸ σῶμα;»
Εἰς τοὺς λόγους τούτους
τοῦ πατρὸς τοῦ Ἰωάννου
ἀπεκρίνατο ὁ Κοσμᾶς
λέγων·
«Ὁ Θεὸς γνωρίζει
ὅτι δὲν λυποῦμαι
διὰ τὴν στέρησιν
τῆς παρούσης ζωῆς,
διότι ἐγὼ ἐνεκρώθην
κατὰ τὴν σάρκα,
καθὼς εἶπας,
καὶ τὸν κόσμον ἠρνήθην·
ἀλλὰ λυποῦμαι
καὶ θλίβομαι,
διότι ἔμαθα
ὅλας τὰς ἐπιστήμας
τῆς Φιλοσοφίας,
Ρητορικήν,
Διαλεκτικήν,
Ἀριθμητικήν,
Γεωμετρίαν
καὶ πᾶσαν ἄλλην
ἐγκύκλιον σοφίαν
καὶ ἐκπαίδευσιν
καὶ μάλιστα
τὴν χαρμόσυνον Μουσικήν,
τὴν ὠφέλιμον
καὶ ψυχοσωτήριον,
ἔτι δὲ καὶ τὴν Ἀστρολογίαν
καὶ δὲν ἀφῆκα τίποτε
τὸ ὁποῖον νὰ μὴ μάθω,
διὰ νὰ ἐννοήσω
ἀπὸ τὴν ἁρμονίαν
καὶ καλλονὴν τῶν κτισμάτων
τὸν Κτίστην
καὶ Δημιουργὸν
ἁπάσης τῆς κτίσεως.
Ἒπειτα,
ἀφοῦ ἔμαθα
ὅλην τὴν ἔξω σοφίαν,
ἐξεπαιδεύθην καὶ
εἰς τὴν ἰδικήν μας Θεολογίαν·
ἐπειδὴ ὅμως
δὲν μοῦ ἔτυχεν ἀκόμη μαθητής,
τὸν ὁποῖον
νὰ ἀφήσω διάδοχον
τῆς σοφίας μου,
λυποῦμαι δι’ αὐτὸ πολὺ
καὶ θλίβομαι.
Διότι καθὼς ποθοῦν
ὅσοι ἔχουν πλοῦτον
νὰ γεννήσουν τέκνα,
διὰ νὰ κληρονομήσουν αὐτόν,
τοιουτοτρόπως ἐπιποθοῦν καὶ
οἱ φιλόσοφοι
νὰ ἀφήσουν διαδόχους
τῆς σοφίας
καὶ μαθήσεως αὐτῶν,
διὰ νὰ ἔχουν μνήμην
καὶ φήμην ἀθάνατον.
Διότι τοῦτο εἶναι
τῆς ἀγαθότητος ἴδιον,
νὰ μεταδίδῃ κανεὶς
καὶ εἰς ἄλλους
τὸν πλοῦτον αὐτῆς,
ὅστις δὲ
δὲν ἔχει τοιαύτην γνώμην
μεταδοτικὴν καὶ φιλότεκνον,
δὲν εἶναι καλὸς ἄνθρωπος,
ἀλλὰ φθονερὸς
καὶ δυσάρεστος.
Ὅθεν οὔτε εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπέρχεται,
ὡς ὁ διπλασιάσας τὸ τάλαντον,
ἀλλὰ θέλει κατακριθῆ
εἰς πῦρ ἀτελεύτητον,
ὡς ἀχρεῖος
καὶ ἀνωφελὴς δοῦλος.
Διὰ ταύτην λοιπὸν
τὴν αἰτίαν
σκυθρωπάζω
καὶ θλίβομαι,
φοβούμενος μήπως καὶ
μὲ συναριθμήσῃ
ὁ Δεσπότης μου
μὲ τὸν πονηρὸν ἐκεῖνον δοῦλον,
ὅστις ἔκρυψε
τὸ τάλαντον».
Ταῦτα ἀκούσας
ὁ εὐγενὴς ἐκεῖνος ἀνήρ,
ὅστις εἶχε τόσον πόθον
νὰ εὕρῃ
τοιοῦτον σοφώτατον ἄνθρωπον,
ἔλαβε μεγάλην ἀγαλλίασιν
καὶ λέγει
πρὸς τὸν Κοσμᾶν·
«Μὴ λυπεἶσαι
διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην,
διδάσκαλε,
καὶ ἴσως
σοῦ δώσῃ ὁ Κύριος
τὰ αἰτήματα
τῆς καρδίας σου».
Ταῦτα εἰπὼν
ἔδραμε
πρὸς τὸν ἄρχοντα
τῶν Σαρακηνῶν
καὶ τοῦ ἐζήτησεν εὐθὺς
νὰ τοῦ χαρίσῃ
αὐτὸν τὸν αἰχμάλωτον·
ἐκεῖνος δὲ
τοῦ τὸν ἔδωκε
καὶ παραλαβὼν αὐτὸν
εἰς τὴν οἰκίαν του,
τὸν ἐφίλευσε πλουσίως
καὶ τοῦ λέγει·
«Γνώριζε,
σοφώτατε πάντων ἀνθρώπων
καὶ λογιώτατε,
ὅτι ὄχι μόνον
ἀπὸ τὴν δεινὴν αἰχμαλωσίαν
σὲ ἐλύτρωσα,
ἀλλὰ καὶ κοινωνὸν
τῆς οἰκίας μου
καὶ συνδεσπότην
σὲ ὁρίζω
ἀπὸ σήμερον,
νὰ εἶσαι
εἰς ὅλας μου τὰς χαρὰς
καὶ τὰς θλίψεις
συμμέτοχος·
ἄλλην δὲ χάριν
δὲν ζητῶ
ἀπὸ τὴν ἁγιωσύνην σου,
εἰμὴ μόνον
νὰ καταβάλῃς
πᾶσαν προσπάθειαν
νὰ μαθητεύσῃς
τὰ δύο ταῦτα παιδία
εἰς ὅλην τὴν σοφίαν
καὶ μάθησιν,
τὴν ὁποίαν γνωρίζεις.
Εἶναι δὲ τὰ παιδία ταῦτα
ὁ μὲν Ἰωάννης
κατὰ σάρκα τέκνον μου γνήσιον,
ὁ δὲ Κοσμᾶς,
ὁ συνώνυμός σου,
εἶναι ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα·
καὶ ἐπειδὴ
ἀπὸ μικρὸς
ἔμεινεν ὀρφανός,
τὸν ἐπῆρα
διὰ τὴν ψυχήν μου
καὶ τὸν ἀγαπῶ
ὄχι ὀλιγώτερον
ἀπὸ τὸν Ἰωάννην».
Ὁ δὲ φιλόσοφος
καὶ κόσμιος Κοσμᾶς
ἀκούσας ταῦτα
ἔλαβε μεγάλην ἀγαλλίασιν
καὶ ἔκτοτε
ὡς διψῶσα ἔλαφος,
ἡ ὁποία τρέχει
εἰς πηγὴν ὕδατος,
οὕτω καὶ αὐτὸς
μὲ μεγάλον πόθον
ἐδίδασκε
πρὸς τοὺς μαθητάς του
τὴν φιλοσοφίαν του.
Ἔτυχον δὲ
καὶ οἱ δύο νέοι
τοιαύτης δεξιᾶς φύσεως,
ὥστε καὶ ὁ Ἰωάννης
καὶ ὁ Κοσμᾶς
ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν,
μὲ τὴν ὀξύτητα τοῦ νοὸς
ποὺ τοὺς διέκρινε
καὶ μὲ τοὺς πολλοὺς κόπους
τοὺς ὁποίους κατέβαλε,
τόσον ἐσπούδασαν καὶ ἔμαθον,
ὥστε ἔγιναν τέλειοι
εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς ἐπιστήμας,
διὰ νὰ μὴ τὰς ὀνομάζω
μίαν πρὸς μίαν χωριστά,
καθὼς τοῦτο
ἀπὸ τὰ ποιήματα
καὶ τὰ συγγράμματά των
φαίνεται.
Ἐξόχως δὲ
ὁ χαριτώνυμος Ἰωάννης,
ὁ εἰς ἔπαινον προκείμενος
(διότι
διὰ τὸν μακάριον Κοσμᾶν
εἴπομεν εἰς ἄλλην ἡμέραν
ὅτε ἦτο ἡ μνήμη του),
ἔγραψε τόσους λόγους
περὶ τῆς Ὀρθοδόξου
καὶ ἀληθοῦς ἡμῶν Πίστεως
καὶ κατὰ τῶν αἱρετικῶν,
ἔτι δὲ καὶ πανηγυρικοὺς τοιούτους,
ὡς καὶ ἄλλα ψυχωφελῆ διδάγματα
πάνσοφα,
ὥστε θαυμάζει πᾶς τις
διὰ τὴν σοφίαν του.
Παρ’ ὅλην δὲ τὴν σοφίαν του
ποσῶς δὲν ἐπῄρετο,
ἀλλὰ καθὼς τὰ εὐγενέστερα
καὶ εὐκαρπότερα δένδρα,
ὅσον εἶναι φορτωμένα ἀπὸ καρπούς,
ἐπὶ τοσοῦτον κλίνουσι πρὸς τὴν γῆν
καὶ οὐδόλως ἐπαίρονται,
οὕτω καὶ ὁ πάνσοφος οὗτος Ἰωάννης,
ὅσον εἶχε σοφίαν περισσοτέραν,
τοσοῦτον μᾶλλον ἐταπεινοῦτο
καὶ ὕψωνε τὸν νοῦν του
πρὸς μυστικωτέραν ἀνάβασιν.
Ἀφ’ οὗ λοιπὸν
ὁ διδάσκαλος
ἐγνώρισε τοὺς μαθητὰς
ὅτι ἔφθασαν
εἰς τὸ ἄκρον
τῆς σοφίας,
προσῆλθε
πρὸς τὸν πατέρα των
λέγων·
«Ἰδού, κύριε,
καθὼς εἶχες πόθον,
ἔγιναν οἱ υἱοί σου
εἰς τὴν σοφίαν
θαυμάσιοι.
Καὶ δὲν ἠρκέσθησαν
νὰ γίνουν μόνον
ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτῶν,
ἀλλὰ διὰ τὸ τῆς φύσεως αὐτῶν ὀξὺ
καὶ διὰ τὸν πολύν των πόθον
καὶ τοὺς κόπους,
τοὺς ὁποίους κατέβαλον
(ἴσως δὲ νὰ ἦτο
καὶ Θεοῦ φώτισις,
αὐτὴ ἡ ὁποία ηὔξησε
τὸ χάρισμα
τῆς σοφίας των),
κατέστησαν ὑψιπετέστεροι ἀπὸ ἐμὲ
εἰς τὸ ὕψος τῆς φιλοσοφίας.
Λοιπὸν ἐπειδὴ
οὐδὲν πλέον χρειάζονται
ἀπὸ ἐμέ,
ζητῶ ἀπὸ τὴν εὐγένειάν σου
τὴν χάριν,
πρὸς ἀντιμισθίαν
τοῦ κόπου μου,
νὰ μοῦ δώσῃς συγχώρησιν
νὰ ὑπάγω
εἰς κανένα Ἀσκητήριον
πρὸς μελέτην τῆς ἄνω σοφίας,
πρὸς τὴν ὁποίαν
ἡ φιλοσοφία
μὲ καθωδήγησεν».
Ὁ δὲ πατήρ,
ἀκούσας ταῦτα,
ἐπόνεσεν ἡ ψυχή του,
διότι δὲν ἤθελε
νὰ ἀποχωρισθῇ
τοιοῦτον ἄνθρωπον χρήσιμον·
ἀλλὰ πάλιν,
διὰ νὰ μὴ φανῇ
πρὸς τὸν εὐεργέτην ἀχάριστος,
ἔδωκεν εἰς αὐτὸν
τὴν ἄδειαν
καὶ ἀργύρια ἱκανὰ
δι’ ἔξοδον
τῆς ὁδοιπορίας του.
Λαβόντες δὲ
ἀμοιβαίως συγχώρησιν,
ἀνεχώρησεν ὁ Κοσμᾶς
καὶ ἀπελθὼν
εἰς τὴν Λαύραν
τοῦ Ἁγίου Σάββα,
διῆλθε
τὸ ὑπόλοιπον
τῆς ζωῆς του
μὲ πολιτείαν θαυμάσιον.
Ὅθεν μετὰ τὸ τέλος αὐτοῦ
ἀπῆλθε πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μακαριότητα.
Ὁμοίως καὶ ὁ πατὴρ τοῦ Ἰωάννου
εἰς ὀλίγον καιρὸν ἐκοιμήθη
χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος
διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν
τῶν πόθων του.
Βλέπων τὴν σοφίαν
τοῦ Ἰωάννου
ὁ ἀρχηγὸς τῶν Σαρακηνῶν
ἔδωκεν εἰς αὐτὸν τὸ ἀξίωμα,
τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ πατὴρ αὐτοῦ
καὶ τὸν κατέστησε
πρωτοσύμβουλόν του,
ὀφφίκιον τὸ ὁποῖον
ἔλαβεν ὁ Ἰωάννης
παρὰ τὴν θέλησίν του,
διὰ νὰ μὴ φανῇ
πρὸς τὸν ἄρχοντα
τοσοῦτον φιλόνεικος·
ἡ ἐπιθυμία του ὅμως
ἦτο ν’ ἀναχωρήσῃ
ἀπὸ τὸν κόσμον,
διὰ νὰ εὕρῃ
τὴν σωτηρίαν του.
Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην
ἦτο αὐτοκράτωρ τοῦ Βυζαντίου
ὁ Λέων Γ’ ὁ Ἴσαυρος (717-741),
ὡς ἀνωτέρω εἴπομεν,
ὅστις ὡς ἄλλος λέων
ἁρπάζων καὶ ὠρυόμενος
ἐσπάραττε
τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ
ὁ μισόχριστος,
παιδεύων
ὅσους προσεκύνουν
τὰς ἁγίας Εἰκόνας,
τὰς ὁποίας ἔκαιε
καθ’ ἑκάστην
ὁ ἀλιτήριος.
Τοῦτο μαθὼν
ὁ θερμὸς τῆς Πίστεως ζηλωτὴς Ἰωάννης
ἔγραφε πολλάκις ἐπιστολὰς
καὶ τὰς ἔστελλεν
ἀπὸ τὴν Δαμασκὸν
εἰς τὴν βασιλεύουσαν,
μὲ τὰς ὁποίας κατεπολέμει
τὸ δόγμα τοῦ θηριωνύμου Λέοντος,
ὡς μὲ μαχαίρας τοῦ Πνεύματος,
ἀποδεικνύων
μὲ συλλογισμοὺς φιλοσοφίας
καὶ μὲ ἱστορίας
καὶ παραδείγματα
παλαιῶν Ἁγίων
ἀναγκαίαν
τὴν τῶν σεπτῶν Εἰκόνων προσκύνησιν
καὶ ὅτι ὅστις ὑβρίζει
καὶ ἀτιμάζει αὐτὰς
εἶναι φανερὰ αἱρετικὸς
καὶ ἀντίθεος.
Τοιαύτας ἐπιστολὰς
ἔστειλεν εἰς πολλοὺς ἀνθρώπους
διὰ νὰ τὰς ἀναγινώσκουν ὅλοι
καὶ νὰ τὰς ἐπιδεικνύουν
καὶ εἰς ἄλλους,
οὕτως ὥστε νὰ στερεώνωνται
εἰς τὴν εὐσέβειαν
καὶ νὰ γνωρίζουν
νὰ δίδουν
κατὰ τῶν εἰκονομάχων
ἀπόκρισιν.
Ταῦτα μαθὼν
ὁ δυσσεβὴς βασιλεὺς
συνεσκέφθη
μετά τινων κακοτρόπων,
ὁμοίων του
εἰς τὴν δυσσέβειαν,
καὶ ἐτεχνεύθησαν
μέθοδον πονηράν,
ἀξίαν τῆς κακίας των,
νὰ διαβάλουν δηλαδὴ
εἰς τὸν ἄρχοντα τῶν Σαρακηνῶν
τὸν Ἰωάννην
ὡς προδότην αὐτοῦ,
ὥστε νὰ τὸν θανατώσῃ ἐκεῖνος.
Εὗρον λοιπὸν
μίαν ἀπὸ τὰς ἐπιστολὰς
τοῦ Ἰωάννου,
τὴν ὁποίαν
ὁ θηριώδης Λέων ἔδειξεν
εἰς διδασκάλους τινὰς
καὶ τοὺς ἠρώτησεν,
ἂν ἐγνώριζε κανεὶς ἐξ ἐκείνων
νὰ μιμηθῇ
τὸν γραφικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα.
Εὑρέθη λοιπὸν εἷς καλλιγράφος
κατὰ πολλὰ ἔμπειρος,
ὅστις ὑπεσχέθη εἰς τὸν βασιλέα
ὅτι θὰ μιμηθῇ ἐπακριβῶς
τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἰωάννου.
Τοῦτον λοιπὸν προσέταξεν
ὁ πεπονηρευμένος βασιλεὺς
καὶ ἔγραψε πρὸς τὸν ἑαυτόν του,
ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Ἰωάννου, ἐπιστολήν,
εἰς τὴν ὁποίαν ἔλεγε τοιαῦτα·
«Βασιλεῦ πολυχρονημένε,
τὴν πρέπουσαν εὐγνωμοσύνην
καὶ τὸ προσῆκον σέβας
ἀπονέμω εἰς τὴν βασιλείαν σου,
διὰ τὴν ὁμοιότητα
τῆς πίστεως μας.
Γνώριζε δὲ
ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην
ἡ πόλις τῆς Δαμασκοῦ
εἶναι κατὰ πολλὰ ἠμελημένῃ
ὑπὸ τῶν Ἀγαρηνῶν,
διότι τὸ στρατιωτικὸν αὐτῶν
ἐξησθένησε πολὺ
καὶ ὠλιγόστευσε.
Λοιπὸν στεῖλε στόλον
καὶ στρατὸν πολύν,
ὅσον δύνασαι,
νὰ τὴν καταλάβῃς
χωρὶς κανένα πόλεμον,
θὰ σὲ βοηθήσω δὲ εἰς τοῦτο καὶ ἐγώ,
ἐπειδὴ ὅλη ἡ πόλις
εἶναι σχεδὸν
εἰς τὴν ἐξουσίαν μου».
Ἀφοῦ ἔγινεν
ἡ ἐπιστολὴ αὐτή,
ἔγραψε καὶ ἄλλην
διὰ τῆς ἰδίας του χειρὸς
ὁ θηριώνυμος Λέων
πρὸς τὸν ἄρχοντα τῆς Δαμασκοῦ,
εἰς τὴν ὁποίαν ἔλεγε ταῦτα·
«Δὲν γνωρίζω
μακαριώτερον τῆς ἀγάπης,
ὅτι τὸ νὰ φυλάττῃ ἕκαστος
τὰς συνθήκας εἰρηνικὰς
εἶναι ἐπαινετὸν καὶ φιλόθεον.
Διὰ τοῦτο
δὲν θέλω νὰ χαλάσω
τὴν φιλίαν,
τὴν ὁποίαν ἔχω
μὲ τὴν εὐγένειάν σου,
ἂν καὶ κάποιος ἔμπιστος φίλος σου
μὲ παρακινεῖ καὶ μὲ προσκαλεῖ
εἰς τοῦτο.
Πολλάκις μάλιστα
μοῦ ἔστειλεν ἐπιστολάς,
νὰ ἔλθω
νὰ κυριεύσω
τὴν χώραν σου.
Διὰ νὰ βεβαιωθῇς δὲ
ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν,
σοῦ στέλλω μίαν
ἀπὸ τὰς ἐπιστολάς του,
ὥστε νὰ γνωρίσῃς
ἀφ’ ἐνὸς μὲν
τὴν ἰδικήν μου ἀληθῆ φιλίαν,
ἀφ’ ἑτέρου δὲ
τὸ δολερὸν καὶ κακότροπον ἐκείνου,
ὅστις μοῦ ἔγραψεν».
Αὐτὰς τὰς δύο δολίας ἐπιστολὰς
ἔστειλεν ὁ λεοντώνυμος
καὶ ὀφιογνώμων βασιλεὺς
μὲ δοῦλον του
πρὸς τὸν βάρβαρον,
ὁ ὁποῖος ἰδὼν αὐτὰς
ἐπλήσθη θυμοῦ
καὶ προσκαλέσας τὸν Ἅγιον
τοῦ τὰς ἔδειξεν.
Ὁ Ἅγιος ἠννόησεν ἀμέσως
τὸν δόλον τοῦ Λέοντος
καὶ ἐξήγησεν εἰς τὸν ἄρχοντα,
ὅτι οὔτε κἂν ἔβαλε ποτὲ
εἰς τὸν νοῦν του
τοιαύτην προδοτικὴν πρᾶξιν·
ἐζήτησε δὲ προθεσμίαν
νὰ ἀποδείξῃ
τὴν ἄδικον κατ’ αὐτοῦ μανίαν
τοῦ δυσσεβοῦς καὶ δολεροῦ Λέοντος.
Ὁ βάρβαρος ὅμως
δὲν τὸν ἐπίστευσεν,
οὔτε τοῦ ἔδωκε προθεσμίαν,
ὑπὸ τοῦ θυμοῦ νικώμενος.
Ὅθεν προστάσσει
νὰ κόψουν
τὴν ἀνεύθυνον χεῖρα
ὡς ὑπεύθυνον.
Ἐκόπη λοιπὸν ἡ δεξιὰ ἐκείνη,
ἡ τοὺς μισοῦντας τὸν Κύριον ἐλέγχουσα
καὶ ἐβάφη
μὲ τὸ ἴδιον αὐτῆς αἷμα
ἀντὶ διὰ μελάνης,
μὲ τὴν ὁποίαν
ἐβάφετο πρότερον,
ἐκρέμασαν δὲ
τὴν ἱερὰν αὐτὴν χεῖρα
εἰς τὴν ἀγοράν,
διὰ νὰ τὴν βλέπωσιν ἅπαντες.
Ἀφοῦ δὲ παρῆλθεν ἡ ἡμέρα,
τὸ ἑσπέρας
ἔστειλε μεσίτας ὁ Ἰωάννης
πρὸς τὸν βάρβαρον,
παρακαλῶν αὐτὸν
νὰ τοῦ χαρίσῃ
τὴν κομμένην χεῖρα του
διὰ νὰ τὴν ἐνταφιάσῃ,
νὰ ἐλαφρύνουν οἱ πόνοι του·
ὁ δὲ συγκατένευσε
καὶ τοῦ ἐδόθη ἡ χείρ.
Λαβὼν λοιπὸν αὐτὴν ὁ Ἅγιος
καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸν Ναόν,
τὸν ὁποῖον εἶχεν
εἰς τὴν οἰκίαν του,
ἔπεσε πρηνὴς ἐπὶ τῆς γῆς,
ἔμπροσθεν τῆς ἁγίας Εἰκόνος
τῆς Θεομήτορος,
καὶ ἀποθέσας
τὴν κεκομμένην δεξιὰν
εἰς τὸν τόπον της,
προσηύχετο
μετὰ δακρύων καὶ πίστεως,
ἐκ βάθους καρδίας στενάζων
καὶ λέγων πρὸς τὴν Θεοτόκον:
Δέσποινα Πάναγνε Μῆτερ
ἡ τὸν Θεόν μου τεκοῦσα,
Διὰ τὰς θείας Εἰκόνας
ἡ δεξιά μου ἐκόπη.
Οὐκ ἀγνοεῖς τὴν αἰτίαν
δι’ ἣν ἐμάνη ὁ Λέων·
Πρόφθασον τοίνυν ὡς τάχος
καὶ ἴασαί μου τὴν χεῖρα.
Ἡ δεξιὰ τοῦ Ὑψίστου
ἡ ἀπὸ Σοῦ σαρκωθεῖσα,
Πολλὰς ποιεῖ τὰς δυνάμεις
διὰ τῆς Σῆς μεσιτείας.
Τὴν δεξιάν μου ταύτην
καὶ νῦν ἰασάτω λιταῖς σου,
Ὡς ἄν, Σοὺς ὕμνους,
οὓς δοίης
καὶ τοῦ ἐκ Σοῦ σαρκωθέντος,
Ἐν ρυθμικαῖς ἁρμονίαις συγγράψηται,
Θεοτόκε,
Καὶ συνεργὸς χρηματίσῃ
τῆς Ὀρθοδόξου λατρείας.
Δύνασαι γὰρ ὅσα ἂν θέλῃς,
ὡς τοῦ Θεοῦ Μήτηρ οὖσα.»
Ταῦτα λέγων
μετὰ δακρύων
ὁ Ἰωάννης ἀπεκοιμήθη
καὶ βλέπει
τὴν ἁγίαν Εἰκόνα
τῆς Ἀειπαρθένου
νὰ τοῦ λέγῃ
μὲ ἱλαρότητα
καὶ εὐσπλαγχνίαν·
«Ἰδοὺ ἰατρεύθη ἡ χείρ σου
καὶ μὴ ἔχῃς πλέον θλῖψιν
περὶ τούτου·
ποίησον ὅθεν αὐτὴν
ἀπὸ τοῦ νῦν
κάλαμον γραμματέως ὀξυγράφου,
καθὼς πρὸ ὀλίγου
μοῦ ὑπεσχέθης».
Τότε ἐξύπνησεν ὁ Ἅγιος
καὶ βλέπων
(ὢ τῆς ἀφάτου δυνάμεώς σου,
Πανάχραντε!)
θεραπευμένην
καὶ συγκεκολλημένην
τὴν δεξιὰν αὐτοῦ,
ἔλαβε μεγάλην χαρὰν
καὶ ἀγαλλίασιν,
τὸ δὲ πνεῦμά του
ἐδοξολόγει τὸν Σωτῆρα Θεὸν
καὶ τὴν Πανάχραντον τούτου Μητέρα,
διὰ τὸ μέγα θαυμάσιον,
τὸ ὁποῖον ἐποίησεν εἰς αὐτὸν
ὁ Δυνατός.
Ὅλην λοιπὸν τὴν ἐπίλοιπον νύκτα
ἔψαλλεν εὐφραινόμενος
ᾠδὴν εἰς τὸν Θεόν,
ᾆσμα καινὸν καὶ εὐχαριστήριον
λέγων·
«Ἡ δεξιά σου χείρ, Κύριε,
ἐν ἰσχύϊ δεδόξασται·
ἡ δεξιά σου
τὴν θραυσθεῖσαν μου δεξιὰν
ἐθεράπευσεν·
διὰ τῆς δεξιᾶς μου ταύτης
θέλεις θρυμματίσει τοὺς ἐχθρούς,
τοὺς μὴ τιμῶντας
τὴν σεβασμίαν Σου Εἰκόνα
καὶ τὴν Εἰκόνα
τῆς τεκούσης σε Μητρός,
διὰ δὲ τοῦ πλήθους τῆς δόξης Σου,
χρησιμοποιῶν ὡς ὄργανον
τὴν χεῖρα μου ταύτην,
θέλεις συντρίψει
τοὺς ὑπεναντίους εἰκονοθραύστας».
Διῆλθε λοιπὸν
ὅλην τὴν νύκτα ἐκείνην
ἀγαλλιώμενος
καὶ ψάλλων ἐγκώμια
εἰς τὴν πανύμνητον Θεομήτορα.
Ὅταν ἐξημέρωσε
καὶ εἶδον οἱ γείτονες
τὸ θαυμάσιον,
ἐπῆγαν μερικοὶ
ἐκ τῶν Σαρακηνῶν
μισόχριστοι
καὶ λέγουν
πρὸς τὸν ἄρχοντα,
ὅτι οἱ προσταχθέντες
δὲν ἔκοψαν
τὴν χεῖρα τοῦ Ἰωάννου,
ἀλλὰ ἄλλου τινὸς
δούλου ἢ φίλου του,
ὁ ὁποῖος
διὰ νὰ κάμῃ καλωσύνην
εἰς τὸν αὐθέντην του,
ἐδέχθη,
ἀφοῦ ἔλαβεν ἱκανὰ ἀργύρια
καὶ ἔκοψαν
ἀντὶ ἐκείνου
τὴν χεῖρά του·
καὶ ὅτι τὸ αὐτὸ ἔπραξαν
καὶ οἱ δήμιοι,
ἔλαβον χρήματα
καὶ δὲν ἐξετέλεσαν
τὸ πρόσταγμα.
Τότε προστάσσει ὁ ἄρχων
νὰ ἔλθῃ ὁ Ἰωάννης
νὰ ἴδωσι τὰς χεῖράς του.
Προσῆλθεν λοιπὸν ὁ Ἅγιος
καὶ ἔδειξε
τὴν ἐκκοπεῖσαν χεῖρά του,
ἡ ὁποία εἶχε γύρωθεν γραμμὴν
καὶ ἐφαίνετο
τὸ σημεῖον τῆς ἐκκοπῆς,
ᾠκονόμησε δὲ καὶ τοῦτο ἡ Θεοτόκος
πρὸς ἀψευδῆ μαρτυρίαν
τῆς ὑποθέσεως.
Λέγει λοιπὸν
πρὸς αὐτὸν
ὁ βάρβαρος·
«Ποῖος ἰατρὸς
σὲ ἰάτρευσε;
καὶ τί βότανα ἔβαλε;»
Ὁ δὲ Ἅγιος
διὰ λαμπρᾶς φωνῆς
ἐγένετο κήρυξ
τοῦ θαύματος
καὶ εἶπεν·
«Ὁ Κύριός μου
ὁ παντοδύναμος ἰατρός,
ὅστις ἔχει ἴσην τὴν δύναμιν
καὶ τὴν θέλησιν».
Ὁ δὲ ἄρχων ἀπεκρίνατο·
«Ἀνεύθυνος εἶσαι,
ὡς φαίνεται,
καὶ ἀδίκως σὲ κατέκρινα,
διότι δὲν ἐσκέφθην ἐπιμελῶς
τὴν ὑπόθεσιν·
ἀλλὰ παρακαλῶ σε
συγχώρησόν μοι
καὶ ἔχε τὴν προτέραν τιμήν,
νὰ εἶσαι πρωτοσύμβουλός μου,
καὶ σοῦ ὑπόσχομαι
νὰ μὴ κάμω τίποτε
χωρὶς τὴν βουλήν σου».
Τότε ὁ Ἅγιος
προσέπεσεν
εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ
καὶ τὸν παρεκάλει
νὰ τὸν ἀφήσῃ νὰ ὑπάγῃ
εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν,
τὴν ὁποίαν ἐπόθει περισσότερον
ὡς πλέον ὠφέλιμον.
Ἀφοῦ λοιπὸν ἐφιλονείκησαν
ὥραν πολλήν,
συγκατέβη ὁ ἄρχων
καὶ τοῦ ἔδωσεν ἄδειαν
νὰ ὑπάγῃ ὅπου ἐπιθυμεῖ.
Λοιπὸν ἐλευθερώσας
τοὺς δούλους του
καὶ οἰκονομήσας
ὅλον τὸν πλοῦτον του,
ἄλλον μὲν ἔδωκεν εἰς Ἐκκλησίας
καὶ ἄλλον εἰς πένητας.
Ἔπειτα ἐξῆλθε γυμνὸς
τῆς πόλεως,
καθὼς ἐγεννήθη,
μὲ μόνα τὰ ἐνδύματα
τὰ ὁποῖα ἐφόρει
καὶ ἀπελθὼν
εἰς τὴν Μονὴν
τοῦ Ἁγίου Σάββα
παρεκάλει τὸν Ἡγούμενον,
λέγων ταῦτα
μετὰ πολλῆς ταπεινώσεως·
«Ἐγώ, Δέσποτα,
εἶμαι τὸ ἀπολωλὸς πρόβατον
καὶ ἔρχομαι πρὸς τὸν Χριστὸν
ἀπὸ τὴν ἐρημίαν
τοῦ κόσμου.
Δέξου με λοιπὸν τὸν ἀνάξιον
καὶ συναρίθμησον καὶ ἐμὲ
μὲ τὰ πρόβατα
τῆς ποίμνης σου».
Ὁ δὲ Προεστὼς ἐχάρη,
διότι ἦλθε
τοιοῦτος χρησιμώτατος
καὶ σοφώτατος ἄνθρωπος
εἰς τὴν συνοδίαν του
καὶ προσκαλέσας
ἐπίσημόν τινα Γέροντα,
πρακτικὸν
εἰς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν,
τοῦ ἔδωκεν ὑποτακτικὸν τὸν Ἅγιον,
διὰ νὰ τὸν διδάσκῃ
καὶ νὰ τὸν καθοδηγῇ
εἰς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν.
Ὁ δὲ Γέρων ἐκεῖνος
πρῶτον μὲν
δὲν ἐδέχετο,
λέγων ὅτι
δὲν ἦτο ἄξιος
νὰ προστάσσῃ
τοιοῦτον ἄνθρωπον·
ὕστερον ὅμως,
διὰ νὰ μὴ παρακούσῃ
εἰς τὸν Ἡγούμενον,
τὸν ἐπῆρε
καὶ ἐλθόντες
εἰς τὸ κελλίον του,
τὸν ἐνουθέτησεν
ὡς ἀρχάριον,
λέγων·
«Πρόσεχε ἀκριβῶς,
νὰ μὴ κάμῃς τίποτε
χωρὶς τὸ θέλημά μου·
ὅτι αὐτὸ εἶναι
τὸ θεμέλιον
τῆς μοναδικῆς πολιτείας,
νὰ κόψῃς εἰς ὅλα
τὸ θέλημά σου
καὶ πρόσφερε
εἰς τὸν Θεὸν
τοὺς ἱδρῶτάς σου,
μὲ προσευχὰς καὶ δάκρυα,
τὰ ὁποῖα λέγονται
θυσία καθαρά,
καὶ καθαίρουσι
τὰ ἁμαρτήματα
τοῦ προτέρου βίου.
Τοῦτο λοιπὸν ἂς εἶναι
ἡ πρώτη σου ἐργασία
εἰς τὰ σωματικά,
δηλαδὴ τὸ ψυχοσωτήριον πένθος,
εἰς τὸ ὁποῖον ὁ Κύριος
χαίρεται περισσότερον
ἀπὸ ὅλας τὰς θυσίας
καὶ τὰ θυμιάματα.
Εἰς δὲ τὰ τῆς ψυχῆς,
πρόσεχε
νὰ μὴ ἀφήσῃς τὸν νοῦν σου
νὰ ἐνθυμῆται ἀνωφελῆ πράγματα,
κοσμικὰς φαντασίας
καὶ ἄλλα ἀπρεπῆ διανοήματα,
ἐξόχως δὲ
νὰ μὴ ὑπεραίρησαι
εἰς τὴν μάθησιν
καὶ τὴν σοφίαν σου,
διότι αὐτὴ δὲν σὲ ὠφελεῖ ποσῶς,
ἐὰν δὲν ἀποκτήσῃς ταπείνωσιν,
διότι ἡ ταπείνωσις
ταπεινοῖ τοὺς δαίμονας,
τοὺς δὲ ἀνθρώπους ὑψώνει τόσον,
ὥστε τοὺς κάμνει οὐρανίους
κατ’ ἀλήθειαν».
Αὐτὰ καὶ ἄλλα πολλὰ λέγων
πρὸς τὸν υἱὸν καὶ μαθητὴν
ὁ πατὴρ καὶ διδάσκαλος,
τὸν προσέταξε
μεταξὺ τῶν ἄλλων
νὰ μὴ στείλῃ ἐπιστολὴν
εἰς κανένα
οὔτε νὰ ψάλῃ τροπάριον
ἢ νὰ λέγῃ λόγους φιλοσοφίας,
ἀλλὰ νὰ σιωπᾷ
καὶ νὰ μὴ ὁμιλήσῃ λόγον τελείως,
χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη μεγάλη,
καθὼς οἱ νόμοι
τῆς μοναδικῆς πολιτείας
ὁρίζουσιν.
Αὐτὰ ὅλα
καὶ ἕτερα περισσότερα
ἐφύλαττεν ὁ τέλειος τὴν πρᾶξιν,
εἰς δὲ τὴν τάξιν ἀρχάριος.
Ἐπειδὴ ὡς γῆ ἀγαθὴ
ἐδέχθη τὸν σπόρον
εἰς τὴν καρδίαν του
καὶ ὑπετάσσετο ἀγογγύστως
εἰς ὅλα τὰ προστάγματα τοῦ Γέροντος,
χωρὶς οὐδόλως νὰ ἀμφιβάλλῃ
ἢ νὰ κατακρίνῃ
ἢ νὰ διακρίνῃ
τὸ προστασσόμενον,
διότι ὀλίγον μισθὸν ἔχει
ὅστις κάμνει ὑπακοὴν γογγύζων
ἢ ἀμφιβάλλων κατὰ διάνοιαν.
Θέλων δὲ ὁ Γέρων
μετὰ καιρὸν
νὰ τὸν δοκιμάσῃ,
ἐὰν εἶχε τελείαν ταπείνωσιν,
τοῦ ἔδωκε σπυρίδας
(δηλαδὴ ζεμπίλια),
αἱ ὁποῖαι ἦσαν πλεγμέναι
μὲ φοινικόφυλλα,
εἰπὼν πρὸς αὐτόν·
«Λάβε, τέκνον,
αὐτὸ τὸ ἐργόχειρον
καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Δαμασκόν.
Ἐκεῖ πώλησον τόσον ἑκάστην
τὸ ὀλιγώτερον,
(ὁρίσας διπλασίαν τῆς ἀξίας των τιμήν),
διότι ἐκεῖ,
ὡς ἤκουσα,
τὰς πωλοῦν ἀκριβώτερα,
παρὰ εἰς τὰ μέρη τῆς Παλαιστίνης,
διότι, ὅπως γνωρίζεις,
τὸ Μοναστήριον
ἔχει μεγάλην ἀνάγκην χρημάτων.
Πρόσεχε δὲ
νὰ μὴ τὰς δώσῃς
ποσῶς ὀλιγώτερον».
Ὁ δὲ μέχρι θανάτου ὑπήκοος
δὲν ἠναντιώθη οὐδόλως
εἰς τὸν Γέροντα,
ὅστις τοῦ εἶπε
νὰ τὰς δώσῃ
εἰς τὸ διπλάσιον
τῆς ἀξίας των,
ἀλλὰ σηκώσας
εἰς τὸν ὦμόν του
τόσον φορτίον,
ἔδραμεν εἰς τὴν Δαμασκὸν
ὡς ὑπόπτερος
καὶ ἀνέρχεται
εἰς τὴν ἀγορὰν ἄλουστος,
ρακενδύτης καὶ ἀνεπιμέλητος,
ὁ πρῴην εὐγενὴς
καὶ περίδοξος.
Οἱ δὲ ἀγορασταὶ
ἀκούοντες τὴν τιμὴν
τῶν σπυρίδων
καὶ βλέποντες
ὅτι ἐζήτει διπλᾶ
ἀπὸ ὅσα πράγματι ἤξιζον,
ἐθύμωνον καὶ ἔφευγον
ὑβρίζοντες τὸν πωλητήν.
Μετὰ πολὺ
ἔτυχεν εἷς ἀπὸ τοὺς δούλους του
καὶ περιεργαζόμενος ἐπιμελῶς αὐτὸν
εἰς τὸ πρόσωπον,
τὸν ἐγνώρισε·
καὶ κατανυγεὶς τὴν καρδίαν
προσεποιήθη ὅτι δὲν τὸν ἐγνώρισε,
μόνον ἐπῆρε τὰς σπυρίδας
καὶ τοῦ ἔδωσε τὰ χρήματα,
ὅσα τοῦ ἐζήτησε,
τὰ ὁποῖα λαβὼν ὁ Ἅγιος
ἐπέστρεψε χαίρων,
νικήσας τὸν δαίμονα
τῆς ὑπερηφανείας.
Μετὰ καιρὸν
ἀπέθανε γείτων τις τοῦ Ἰωάννου,
ὁ δὲ ἀδελφὸς τοῦ νεκροῦ ἐπικραίνετο
καὶ παρεκάλει τὸν Ἅγιον
νὰ συνθέσῃ
κανένα τροπάριον κατανυκτικὸν
διὰ νὰ παρηγορηθῇ
εἰς τὴν λύπην του.
Ὁ δὲ Ἅγιος
ηὐλαβεῖτο τὸν Γέροντά του
καὶ δὲν ἤθελε
νὰ παραβῇ τὴν ἐντολήν του.
Ἐπειδὴ ὅμως
πολὺ τὸν ἐστενοχώρησεν ἐκεῖνος
καὶ εἰς τὸν Θεὸν τὸν ὥρκισε,
συγκατέβη
καὶ συνέθεσε
τροπάριον νεκρώσιμον,
πολὺ ὡραῖον καὶ ἐναρμόνιον,
τὸ ὁποῖον
ἕως τὴν σήμερον
ψάλλεται,
ἤτοι τό,
«Πάντα ματαιότης τὰ ἀνθρώπινα».
Ἦτο δὲ τότε μόνος ὁ Ἰωάννης
εἰς τὸ κελλίον του
καὶ ἔψαλλε τὸ τροπάριον
μὲ μελῳδίαν θαυμάσιον.
Ἔτυχεν ὅμως τότε
νὰ ἔρχεται ὁ Γέρων,
ὅστις ἀκούσας
τὴν μελῳδικὴν ἐκείνην φωνήν,
ἐθυμώθη καὶ τοῦ λέγει·
«Ἀντὶ νὰ κλαίῃς,
χάσκεις καὶ χαίρεσαι,
παρήκοε;»
Ὁ δὲ Ἅγιος ἐδικαιολογεῖτο,
λέγων τὴν αἰτίαν.
Ὁ Γέρων ὅμως
οὐδόλως εἰρήνευσεν,
ἀλλὰ τὸν ἐδίωξεν
ἀπὸ τὸ κελλίον του
ὡς παρήκοον.
Ὁ δὲ θαυμάσιος Ἰωάννης,
ἐνθυμούμενος τὴν παράβασιν
τῶν Προπατόρων,
διὰ τὴν ὁποίαν
δικαίως ἐξώσθησαν
τοῦ Παραδείσου,
ἔκλαιε πικρῶς,
ὀδυρόμενος περισσότερον ἀπ’ ἐκεῖνον,
τοῦ ὁποίου ὁ ἀδελφὸς ἀπέθανε
καὶ ἔβαλε μεσίτας
τοὺς Γέροντας ὅλους
καὶ αὐτὸν τὸν Ἠγούμενον
νὰ παρακαλέσουν τὸν Γέροντά του
νὰ τοῦ δώσῃ συγχώρησιν.
Ἀλλ’ ὁ Γέρων, ὡς αὐστηρός,
δὲν ἔκλινε ποσῶς
πρὸς συμπάθειαν.
Οἱ μὲν λοιπὸν
παρεκάλουν αὐτὸν
νὰ τοῦ δώσῃ ἄλλον κανόνα
καὶ νὰ μὴ τὸν διώξῃ τελείως.
Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο·
«Ἐὰν δεχθῇ νὰ καθαρίσῃ
ὅλους τοὺς ρύπους
καὶ τὰς ἀκαθαρσίας
τῆς Λαύρας
ἀπὸ τὰς ἀναπαύσεις
μὲ τὰς χεῖράς του,
θὰ τὸν συγχωρήσω,
ἄλλως δὲν τὸν δέχομαι οὐδόλως».
Ταῦτα ἐκεῖνοι ἀκούσαντες ἔφριξαν,
καὶ ἐντρέποντο
νὰ τοῦ τὰ εἴπουν,
πλὴν μετὰ βίας καὶ αἰσχύνης
τὸ ὡμολόγησαν.
Ὁ δὲ ὡς ἤκουσε ταῦτα
ἔλαβε μεγάλην ἀγαλλίασιν
καὶ εἶπεν·
«Αὐτὸ εἶναι εὔκολον
νὰ τὸ κάμω·
εὐλογεῖτε,
Πατέρες Ἅγιοι».
Καὶ εὐθὺς
λαβὼν τὰ ἐργαλεῖα,
εἰσῆλθεν
εἰς τὴν ἀνάπαυσιν
τοῦ γείτονος αὐτοῦ
καὶ ἀρχίζει νὰ μολύνῃ
τὰς χεῖρας ἐκείνας,
αἵτινες ἐμοσχοβόλουν
ἀπὸ τὰ ἀρώματα
πρότερον
καὶ τὴν χριστοθεράπευτον δεξιὰν
(ὢ τῆς πολλῆς τοῦ ἀνδρὸς ταπεινώσεως!)
ἔβαλεν εἰς τὴν κόπρον
καὶ δὲν ἐσικχαίνετο
ὁ ἀοίδιμος.
Ἰδὼν δὲ ὁ Γέρων
τὴν πολλὴν προθυμίαν
τοῦ Ἰωάννου
εἰς τὴν ὑπακοὴν
καὶ τὴν εἰς βάθος ταπείνωσιν αὐτοῦ,
ἔδραμε καὶ τὸν ἐνηγκαλίσθη χαίρων
καὶ κατεφίλει τοῦτον
καὶ κατησπάζετο λέγων·
«Καλότυχος ἐγώ,
ὅστις ἠξιώθην νὰ ἔχω
τοιοῦτον μαθητὴν ὑπήκοον
καὶ ἀθλητὴν γενναιότατον».
Ὁ δὲ Ἅγιος,
ὅσον ἔβλεπεν,
ὅτι τὴν ἐπῄνει ὁ Γέρων,
τόσον μᾶλλον ἐταπεινοῦτο
καὶ εὐλαβούμενος
τοὺς λόγους του
ἔκλαιε,
καθὼς κάμνουν
ὅλοι οἱ φρόνιμοι,
ὅταν ἄλλοι
τοὺς ἐγκωμιάζωσιν.
Εἰσελθόντες λοιπὸν
εἰς τὸ κελλίον,
ἐχαίρετο ὁ Ἅγιος,
ὅτι τοῦ ἔδωσε τὴν συγχώρησιν,
ὁ δὲ Γέρων
τὸν προσέταξε πάλιν
νὰ φυλάττῃ σιωπὴν
ὡς ψυχοσωτήριον.
Ὀλίγας ὅμως μετὰ ταῦτα ἡμέρας
φαίνεται εἰς τὸν Γέροντα κοιμώμενον
ἡ Πανύμνητος καὶ Πανάμωμος Δέσποινα
καὶ τοῦ λέγει·
«Διατί ἔφραξες
τοιαύτην βρύσιν θαυμάσιον,
ἡ ὁποία προχέει
δαψιλὲς νάμα
καὶ ὕδωρ ἀναπαύσεως τῶν ψυχῶν
νεκταρῶδες
καὶ γλυκύτερον ἀπ’ ἐκεῖνο,
τὸ ὁποῖον ἀνέβλυσεν
εἰς τὴν ἔρημον;
Ἄφες τὴν πηγὴν
νὰ ποτίσῃ
τὴν οἰκουμένην ἅπασαν,
νὰ σκεπάσῃ θαλάσσας αἱρέσεων
καὶ νὰ τὰς μετατρέψῃ
εἰς θαυμασίαν γλυκύτητα.
Αὐτὸς ἔχει νὰ ὑπερβῇ
τοῦ Δαβὶδ τὴν προφητικὴν κιθάραν
καὶ τὸ ψαλτήριον.
Αὐτὸς θὰ μελῳδήσῃ
ᾄσματα καινά,
μεγαλουργήματα γλυκύτερα
καὶ ὡραιότερα
πρὸς τὸν Κύριον
ἀπὸ τὴν ᾠδὴν τοῦ Μωϋσέως
καὶ τὴν χοραυλίαν τῆς Μαρίας.
Πρὸς σύγκρισιν
τῆς ἡδυτάτης
καὶ θαυμαστῆς αὐτοῦ κιθάρας
θέλουσι λογισθῆ
μῦθος ἄχρηστος
τὰ τοῦ Ὀρφέως ἀνόητα μελῳδήματα.
Οὗτος θέλει μελῳδήσει
τὴν πνευματικὴν
καὶ οὐράνιον μελουργίαν.
Οὗτος θέλει ὀρθοτομήσει
τὰ τῆς Πίστεως δόγματα
καὶ θέλει στηλιτεύσει
πάσης αἱρέσεως διαστροφὴν
καὶ δολερότητα».
Τὸ πρωΐ,
ὅταν ἐξύπνησεν ὁ Γέρων,
ὅστις εἶδε τὴν ὀπτασίαν ταύτην
καὶ ἀπεκαλύφθησαν εἰς αὐτὸν
τοιαῦτα μυστήρια,
ἔβαλε μετάνοιαν
πρὸς τὸν Ἅγιον
λέγων·
«Ὦ τέκνον τῆς ὑπακοῆς
τοῦ Χριστοῦ,
ἄνοιξον τὸ στόμα σου
καὶ λάλησον τοὺς λόγους,
τοὺς ὁποίους ἔγραψεν
εἰς τὴν καρδίαν σου
τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον,
ὅτι ἀνέβης
εἰς τὸ Σίναιον ὄρος
τῶν ὀπτασιῶν
καὶ τῶν θαυμασίων ἀποκαλύψεων
τοῦ Θεοῦ,
διὰ τὴν πολλήν σου ταπείνωσιν.
Τώρα λοιπὸν ἀνάβα προθύμως
εἰς τὸ ὄρος τῆς Ἐκκλησίας
καὶ κήρυξον
εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ
εὐαγγελιζόμενος,
ὅσα δεδοξασμὲνα ἐλάλησε
πρὸς τὴν ἐμὴν εὐτέλειαν
ἡ Ἀειπαρθὲνος Μήτηρ τοῦ Θεοῦ
διὰ Σὲ
καὶ συγχώρησόν μοι
δι’ ὅσα σοῦ ἔπταισα,
διότι ἀπὸ τὴν ἀγνωσίαν μου
σὲ ἠμπόδισα».
Τότε ἤρχισεν ὁ Ἰωάννης ψάλλων
τὰ μελίρρυτα ἐκεῖνα ᾄσματα
καὶ θεῖα μελῳδήματα,
δι’ ὧν τοσοῦτον
τὴν Ἐκκλησίαν ἐφαίδρυνεν
καὶ καθ’ ἑκάστην
εἰς αὐτὴν ἀκούεται
ὁ καθαρὸς ἦχος
τῶν ἑορταζόντων.
Ὄχι δὲ μόνον Κανόνας
καὶ Τροπάρια
καὶ μουσικὰ Ἰδιόμελα
καὶ Προσόμοια συνέθεσεν,
ἀλλὰ καὶ πανηγυρικοὺς λόγους πολλοὺς
εἰς τὰς Δεσποτικὰς ἑορτὰς
καὶ ἐγκώμια
εἰς τὴν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον
καὶ εἰς ἄλλους Ἁγίους πολλοὺς
συνέταξε,
καθὼς εἰς τὰ βιβλία
τῆς Ἐκκλησίας μας
φαίνονται
ὡς καὶ εἰς ἀρχαῖα χειρόγραφα,
τὰ ὁποῖα σῴζονται
εἰς τὰ βασιλικὰ Μοναστήρια
τοῦ Ἁγίου Ὄρους,
γραμμένα διὰ χειρὸς
παλαιῶν διδασκάλων,
εἰς πᾶσαν ἑορτὴν ἀναγινωσκόμενα
ἕως τὴν σήμερον.
Ἔτι δὲ
καὶ τὴν ἱερὰν ἐκείνην Βίβλον
τῆς Θεολογίας
συνέθεσε,
τὴν ὁποίαν
ἐὰν ὀνομάσω
θεοχάρακτον πλάκα
δὲν ψεύδομαι.
Περιγράφει δὲ εἰς ταύτην
τὰ μυστήρια
καὶ τὰ δόγματα
τῆς ἀληθοῦς ἡμῶν Πίστεως
μὲ συντομίαν θαυμάσιον
καὶ ἄλλα πολλὰ χρήσιμα
περὶ τῆς τῶν ὄντων,
νοητῶν καὶ αἰσθητῶν,
θεωρίας,
τὴν ὁποίαν βίβλον οὐράνιον ἐκάλεσα,
διότι ἕκαστον αὐτῆς δίδαγμα
λάμπει καὶ φωτίζει
μὲ τὰς ὀρθὰς ἀποδείξεις,
τὰς φυσικὰς καὶ τὰς Γραφικάς,
ἀλλὰ καὶ πολὺ ἐπιστημονικάς,
τόσον ὥστε,
ὅστις δὲν κατατρυφήσῃ εἰς αὐτὴν
καὶ δὲν ἀπολαύσῃ
τοιοῦτον οὐρανὸν πολύφωτον,
εἶναι ὄντως ἐσκοτισμένος
καὶ δυστυχής.
Ἔγραψε δὲ
καὶ λόγους μακροὺς
ὁ ἀοίδιμος Ἰωάννης
διὰ τὴν τῶν θείων Εἰκόνων προσκύνησιν
καὶ ἄλλα ψυχωφελῆ ποιήματα
συνέθεσεν
ὁμοῦ μετὰ τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ
τοῦ πνευματικοῦ αὐτοῦ ἀδελφοῦ,
τὸν ὁποῖον εἶχε συγκοινωνὸν
εἰς ὅλους τοὺς κόπους
καὶ τοὺς ἀγῶνας
τῆς ἀσκήσεως
καὶ τοὺς πνευματικοὺς
καὶ σωματικοὺς πόνους
καὶ εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ συγγράμματα
τὸν ἐβοήθησε κατὰ πολὺ
καὶ οὗτος ὁ τρισμακάριος,
ἀφήσας καὶ αὐτὸς
Κανόνας καὶ Τροπάρια ἐναρμόνια
εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ψαλλόμενα.
Τοσοῦτον δὲ ἐνάρετα ἐπολιτεύθη
καὶ ὁ μακάριος οὗτος Κοσμᾶς,
ὥστε κατέστησε τὸ σῶμά του,
μὲ τὴν τῶν παθῶν ἀπονέκρωσιν,
ἄλλο τύμπανον
καὶ ψαλτήριον δεκάχορδον,
φυλάττων ἀκριβῶς
τὰς αἰσθήσεις τοῦ σώματος
καὶ τὰς ψυχικὰς αὐτοῦ δυνάμεις
μὲ τόσην σοφίαν καὶ σύνεσιν,
ὥστε ἔλαμψεν
ὡς φωστὴρ διαυγέστατος.
Διὰ τὰς ἀρετάς του ταύτας
ὁ μακάριος Κοσμᾶς ἐχειροτονήθη
ἀπὸ τὸν Πατριάρχην Ἱεροσολύμων
καὶ χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ
Ἐπίσκοπος τῆς πόλεως Μαϊουμᾶ.
Ποιμάνας δὲ καλῶς
καὶ θεαρέστως
τὰ λογικὰ αὐτοῦ πρόβατα,
ἀπῆλθε πρὸς Κύριον.
Ἐχειροτόνησε δὲ ὁ Πατριάρχης
καὶ τὸν χαριτώνυμον Ἰωάννην
Πρεσβύτερον,
ὅστις μετὰ τὴν χειροτονίαν
παρέμεινεν εἰς τὴν Μονὴν
καὶ εἶχε περισσοτέραν
ἀπὸ πρότερον
ταπείνωσιν.
Οὕτω λοιπὸν κοπιάσας
ὁ μακάριος Ἰωάννης
ἕως τέλους
τῆς παροικίας αὐτοῦ
καὶ ἐργαζόμενος
εἰς τὸν μυστικὸν ἀμπελῶνα
τοῦ Κυρίου,
μὲ τὴν δύναμιν
τῶν λόγων του
καὶ μὲ τὰς
ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν
ἀποδείξεις του
ἐστηλίτευσε
τὴν δυσσεβῆ αἵρεσιν
τῶν εἰκονομάχων,
καὶ ἐτελείωσε
τὴν ἁγίαν ζωήν του
εἰς γῆρας βαθύ,
ζήσας ἔτη ἑκατὸν τέσσαρα,
ἀπῆλθε δὲ
εἰς τὴν αἰώνιον ἀνάπαυσιν,
ὅπου ἀπολαμβάνει
τὴν ἀμοιβὴν τῶν πόνων αὐτοῦ
πολλαπλάσιον
παρὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ
καὶ Σωτῆρος ἡμῶν.
ᾯ πρέπει πᾶσα δόξα,
τιμὴ καὶ προσκύνησις,
σὺν τῷ Ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ
καὶ τῷ Παναγίῳ καὶ Ἀγαθῷ
καὶ Ζωοποιῷ Αὐτοῦ Πνεύματι,
νῦν καὶ ἀεὶ
καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Ἀμήν.